In de pers

Af en toe moet je eens stoom afblazen, je hart luchten als je weer door de 'christelijke betrokken zelfbenoemde-kwaliteitskrant' geracet bent. Racen ja, want je gaat je tijd toch niet verbeuzelen met eindeloze verhalen en interviews niet zelden op een niveau van Libelle of Margriet? En ook zeker niet de rustdag bederven met verhalen in de zaterdagse zondagskrant?

Nou nou, is het zo erg?

Ja, in alle eerlijkheid, recht uit het hart, zo ervaren wij het vaak wel. We willen dat toelichten zodat er geen misverstand kan ontstaan. Want niet alleen recht uit het hart, het gaat ons ook aan het hart.

In deze tijd wordt in gereformeerde kring haast iedereen geconfronteerd met kerkelijk gescheurde gezinnen en families. Er is een grote afkeer gegroeid van het (orthodox) gereformeerde geloof. Velen hebben de gereformeerde kerken – we denken m.n. aan de GKv - verlaten, zijn evangelisch, baptist of protestant geworden. En niet zelden moeten ouders vertellen dat hun kinderen, kleinkinderen helemaal van God en kerk zijn losgeraakt. Er is bijna gezin dat niet geschonden is, zo is onze waarneming.

Hoe komt dat toch?

Die vraag stelden we als gereformeerden in het midden van de vorige eeuw ook aan de synodaal-gereformeerden. Hoe kon het dat broeders en zusters daar allerlei dwalingen gingen aanhangen en de kerken in enkele tientallen jaren compleet van karakter veranderden? En wie waren daar primair verantwoordelijk voor?
Het antwoord werd gegeven door iemand in hun eigen kring, ds. A.M. Lindeboom: ’De theologen ging voorop'. Hij schreef er zelfs een boek over met die titel, een boek met maar liefst 510 pagina's! We halen er iets zeer herkenbaars voor onze tijd uit. Lindeboom liet zien hoe theologen als Kuitert en Wiersinga in de greep van de moderne religiewetenschap raakten. Niet meer de Schrift als geopenbaard door God zagen ('Alle denken over boven komt van beneden', Kuitert). Het geloof dat de eerste hoofdstukken van Genesis een betrouwbare weergave van Gods scheppend handelen bevatten verloren en gingen geloven in de theorie van 'knal-uit-niets' gevolgd door een miljarden jaren lange toeval-evolutie. Hoe theologen het evangelie van 'verzoening door voldoening' kwijt raakten. De Schriftuurlijke normen rond huwelijk en seksualiteit verloochenden. En er zou nog zoveel meer te noemen zijn.

Zien we nu precies deze ontwikkeling ook niet in de NGK, de vroegere GKv? In zijn boek De doorgaande revolutie, De ontwikkeling van de Gereformeerde Kerken in perspectief, 1992, analyseerde prof. dr. G. Dekker de ontwikkelingen in de GKv. Hij karakteriseerde 'het leven van vrijgemaakten' als calvinistisch/Kuyperiaans, d.w.z. dat het geloof betekenis en consequenties heeft voor het hele leven, voor 'alle terreinen en aspecten van het leven'.

Volgens de socioloog, zo voorspelde hij toen al, zullen de ontwikkelingen in de samenleving gevolgen hebben voor het vrijgemaakte kerkelijke leven. Zo noemt hij bijvoorbeeld dat 'de zeer positieve opvatting over de positie van de vrouw in de samenleving' ook haar positie in de kerk zou veranderen. Denk aan vrouw-in-ambt!

Zijn generale conclusie was dat 'de aard van de godsdienstigheid van een kerkelijke groepering in sterke mate bepalend is voor de reactie van die groepering op de veranderingen in de samenleving. En dus 'profeteerde' hij over de vrijgemaakten:

'… de vrijgemaakt-gereformeerden zullen in de toekomst ingrijpende veranderingen te zien geven. Zij zullen zich in toenemende mate bij de ontwikkelingen in de samenleving (moeten) aanpassen, juist omdat zij hun geloof op alle aspecten van het leven (willen) betrekken. Zij zullen zich de komende decennia dan ook ontwikkelen in de richting waarin de synodaal-gereformeerden zich ontwikkeld hebben en zij zullen in de toekomst ook weer meer op die synodaal-gereformeerden gaan lijken. '

Als godsdienstsocioloog gaf Dekker raad hoe met deze ontwikkeling om te gaan:

'Zij kunnen een dergelijke ontwikkeling alleen voorkomen als zij de relatie tussen geloof en leven losser maken. Schijnbaar blijven zij dan dezelfde, maar in wezen verliezen zij dan hun eigen-aardige godsdienstige identiteit. Als zij die willen handhaven zullen zij, ook als kerk, moeten werken in de lijn van Kuyper, die precies een eeuw geleden ernaar streefde (zoals hij het in zijn Encyclopaedie der Heilige Godgeleerdheid omschreef) de gereformeerde theologie 'weer wakker te schudden en in rapport te brengen met het menselijk bewustzijn, gelijk zich dat aan het einde der 19e eeuw ontwikkeld heeft.''

Dekker bleek op dit punt een 'ware' profeet te zijn. Zijn advies 'om de gereformeerde theologie bij de tijd(geest) te brengen' is volop gevolgd door theologen en predikanten in de GKv. Maar, en dat is het punt dat we nu willen maken, voor deze ontwikkeling is evenzeer verantwoordelijk de oorspronkelijk gereformeerde krant, het Nederlands Dagblad, het vroegere Gereformeerd Gezinsblad. Naar onze overtuiging zijn de gereformeerde kerken de brede weg opgetrokken door het tweespan theologen & krant. Samen gingen zij voorop. Tot op de dag van vandaag. Eigenlijk is er nu zelfs sprake van een driespan, en nog meer, zoals verderop zal blijken.

De krant

Waar staat het ND voor? Op welk fundament bouwt de redactie zijn journalistieke bouwwerk? Het lijkt alsof er helemaal geen sprake is van zoiets als een grondslag. De krant is 'christelijk betrokken' maar wat zegt dat? Bovendien is 'betrokken' een woord met meerdere betekenissen. Als we zeggen dat 'de lucht betrokken' is missen we een heldere blauwe lucht waarin de zon ons verwarmt. Zonder dat is het een grijze bedoening die tot mistroostigheid en neerslachtigheid leidt.

Dat is wat ons betreft ook precies zo met 'de krant'. Het bundelt kwalitatief mooi verpakte verhalen maar geeft geen duidelijke richting. De krant waait met alle winden mee, zo lijkt het wel.

Hoewel, is dat ook niet precies de principiële kern van dit blad? Breed-zijn, onbepaald, ieder zijn zegje laten doen?! Zoals de aan de krant verbonden 'Vaticaan-watcher' Hendro Munsterman het uitdrukte: 'een voluit oecumenische krant die alle smaken van het christendom met interesse en betrokkenheid volgt'. Neem het 'volgen' hier maar als 'er achteraan lopen'. Maar óók tegelijk als een voorop lopen, beïnvloeden. Want op de 'brede weg' waarop de krant de tijdgeest volgt vervult zij tegelijk ook een actieve trekpaardrol. Een rol die tot uiting komt in de keuze van redacteuren, onderwerpen, deelnemers aan interviews, mate van aandacht-geven-aan. Wanneer je eenmaal met deze ogen naar het krantenproduct leert kijken zie hoe deze krant aan kop mede gaat in de ontwikkeling van geestelijke en kerkelijke leven.

We proberen er weer iets van te laten zien en spitsen dat toe op de rol van het rooms-katholicisme in het dagblad.

Rome

We hebben al eens eerder aandacht gegeven aan ND katholiek, het rooms-katholieke 'broertje' in het krantengezin. Daarin proberen roomse redacteuren met hun gedachtengoed de geesten te beïnvloeden. En dat lukt, ook binnen de het dagblad zelf. Munsterman publiceerde er openhartig over. We citeren:

''Kerstmis' mocht jarenlang niet bij deze ooit zo vrijgemaakt-gereformeerde krant (vanwege het woord 'mis' erin). Ik heb het er stiekem ingesluisd en inmiddels doet niemand er meer moeilijk over.

Schrijven we 'Katholieke Kerk' of 'Rooms-Katholieke Kerk'? (Ik ben voorstander van het eerste, omdat het Vaticaan de term 'Rooms-Katholiek' ook nooit gebruikt. En ook dat ben ik maar gewoon gaan doen, totdat niemand het probleem meer ziet.)

Wat gebruiken we als verzamelnaam voor priesters, dominees en andere kerkleiders? Is de term 'voorganger' een goede keuze? Snappen katholieke lezers wel wat er met deze nogal evangelicale term bedoeld wordt?

En zo gaat het dus de hele dag bij ons. Maar het gaat wel ergens over. Want we willen een krant zijn waar alle christenen in Nederland zich steeds meer thuis kunnen gaan voelen.'

Precies, of je nu reformatorisch bent, rooms, vrijzinnig, zelfs heiden, je kunt met je verhaal terecht in het ND.

En natuurlijk geeft dat wel eens wrijving zoals ook Munsterman, alweer eerlijk, erkend. Hij noemt als voorbeeld dat de pas aangetrokken nieuwe roomse verslaggever voor ND/katholiek, Rogier Boogers, (inmiddels staan er ook bijdragen van hem in het niet-katholieke ND) gelijk een conflict veroorzaakte. Want ND-journalist Wim Houtman had het bestaan voorgangers in de Anglicaanse Kerk 'predikant' te noemen. Foei, dat moet 'priester' zijn!, volgens Boogers. Daar is Munsterman het van harte mee eens. En dat Houtman ook nog eens de Anglicaanse kerk een loot aan het protestisme acht, is al helemáál fout. Dat 'getuigt van gereformeerde zelfvoldaanheid aangezien er zo veel katholieke elementen in het anglicanisme zitten', briest hij.

Ach, zouden we willen zeggen, als je toch de (kerst)mis, niet meer naar de Heidelbergse Catechismus als een vervloekte afgoderij verwerpt dan zal dit priester-probleem ook wel geruisloos worden opgelost. Naar verwachting ten faveure van Munsterman c.s..

We zullen zien.

Ondertussen past dit ook helemaal in de brede 'Rome-Reformatie' beweging. We gaven daar al eerder aandacht aan. Het 'glorieuze' oecumenische idee om de protestantse kerken een 'modaliteit' van de roomse 'wereldkerk' te maken. Prof. dr. A. Huijgen is daar een van de voortrekkers van. Het dat dus maar niet om wat onschuldig woordgebruik, of wat journalisten met een wat andere kerkelijke 'kleur', vinden. Wij denken dat naast 'de theologen' en 'de krant' er nu een derde groeiende kracht is, voortrekker naar en op de brede weg: het rooms-katholisme. Wars van alle versnippering, verscheurdheid en verdeeldheid willen velen terug naar de 'moederkerk'. Als in de RK de 'synodaliteit', de inspraak van gewone kerkleden, geregeld is – en daarmee o.a. vrouw-in-ambt en homorelaties binnen bereik komen -, wat let dan nog?

Zo beschouwd, is er dus een driespan dat de kerkkar voorttrekt op breed-oecumenische weg. De nieuwe ND roomse journalist Boogers geeft als zijn taak aan: 'Ik hoop in mijn artikelen veel en verschillende katholieke stemmen te laten horen. Want ook die akoestiek is belangrijk.'

Religieus relativisme

Al langer verbaast het ons dat het ND interviews met volstrekt ongelovigen plaatst zonder enige toelichting of commentaar. Soms ademen die een geest alsof het heel gewoon is dat je niet gelooft of het geloof hebt afgezworen. Gewoon een goed 'alternatief' hebt gevonden. Maar dat is toch onacceptabel voor een christelijk betrokken krant? Vergelijk de kritiek die Andries Knevel had op het EO programma Adieu God van Thijs van den Brink waarin ook geen christelijke commentaar op ongelovige standpunten plaatsvond.

We geven hier een typisch voorbeeld van met een interview dat in de ND zaterdagse zondagskrant van afgelopen week stond (14-02-26), getiteld Twee geloven op één kussen: hoe Annemarie en Lucas een kerk kozen. We vatten het kort samen.

'Twee geloven op één kussen, slaapt daar echt de duivel tussen?', vraagt de interviewer C. Timmerman zich af. Annemarie (RK, 36) en Lucas (PKN, 38) voeden hun drie kinderen rooms-katholiek én protestants op, zo wordt gesteld. Maar hoe doe je dat?

Simpel: vóór hun huwelijk ging zij met hem naar de PKN en hij met haar naar de RK. Ze moesten wel wat wennen aan liturgische verschillen, dat wel. Bijvoorbeeld die 'enorme smeekbede bij elke eucharistieviering (…) iedereen doet toch wel eens wat verkeerd?' En waarom is de tekst van het Onze Vader zo verschillend in de kerken?
Maar ze trouwden in de PKN want Lucas 'vond niet dat Maria iets van ons huwelijk hoefde te vinden. God was genoeg.’ En Annemarie bleek daar welkom te zijn ondanks dat ze RK gedoopt was. Samen deden ze belijdenis in de PKN 'omdat ze met de gedachte liepen om hun kinderen protestants op te voeden.' En een voorbede van de gemeente voor hun zieke kind maakte dat zij 'zich enorm gedragen voelden'.
Ze besloten: 'dit laten we nooit meer los'.

Hun dochtertje (8) wil nu in de roomse kerk haar eerste 'heilige communie' doen want 'dat heb ik gezien bij mijn nichtjes en ik wilde dat ook’. Ze zingt nu in een rooms katholiek kinderkoor. Voor haar ouders was die keuze ‘helemaal prima: wij willen de kinderen echt opvoeden met het idee dat er geen kerkgrenzen zijn’, zegt Annemarie. ‘Of ze nu naar een Protestantse Kerk of een Katholieke Kerk gaan, of moslim worden: van ons mag alles.’

Lucas waardeert inmiddels de rituelen en sacramenten van de RK die 'mooier zijn dan in de PKN'. En de preek is korter. Ook dat 'Maria als moederfiguur een plek heeft in de kerk, vind ik mooi'. En 'dat je de wereld kunt zien door een gelovige bril, niet per se een protestantse of katholieke. We geloven eigenlijk allemaal in dezelfde God'.

Wat is hun geloof? 'Het geloof was bij ons allebei al onderdeel van onszelf, en daar is de liefde doorheen gevlochten. Als dat niet samen kon, had het niet gewerkt.’ Annemarie wil hun kinderen vooral mee geven: ‘Dat ze moeten liefhebben, zorgzaam zijn en eerlijk blijven'. Een van hun kinderen: ‘Eigenlijk is het heel simpel’, zegt de vijfjarige wijsneus. ‘Pappa en mamma geloven in God, punt uit.’

Tot zover de samenvatting.
Wat houd je hiervan over als je dit interview in de zondagskrant als laatste item hebt gelezen? Het is werkelijk schokkend dat je op deze journalistiek strategische plaats in de krant zonder enig boe of bah durft te laten schrijven:

‘Of ze nu naar een Protestantse Kerk of een Katholieke Kerk gaan, of moslim worden: van ons mag alles.’

En dan aan het slot door een kindje van vijf jaar alle mogelijke nadere overwegingen a.h.w. de mond laat snoeren. Het is een voortwoekerende bedekte antichristelijke beïnvloeding in deze krant: iedereen gelooft in God hoe we ook over Hem denken. Of hij HEERE, G'd, Allah of Goedheid heet, does not matter, als we maar 'liefhebben, zorgzaam zijn en eerlijk blijven'. God Humaan, om zo te zeggen.
De drie-ene God is verdwenen.

Het is geen incident, dit verhaal in het ND. Eerder wezen we al op een column van de Jood Lody van de Kamp waarin hij vlak voor Kerst Jezus Christus als Messias volslagen relativeerde, zie Flitsen 16/Hoop(eloos). En als we het goed zien, is er steeds meer positieve aandacht voor moslims, hun opvattingen en gedragingen in het ND. Terwijl, zo weten van Open Doors, miljoenen christenen zuchten en lijden onder het gedrag door deze ideologie.

Is het podium bieden aan de antichristelijke religiositeit niet het vierde paard dat velen op deze brede weg voorttrekt, meesleurt?

Onze advies: spring van deze kar af!