Uit de kerken

D.J. Bolt

04-04-26

We vullen deze kroniek weer met o.i. belangwekkende informatie.

Persverklaring deputaten vertegenwoordiging

24 maart 2026

De deputaten vertegenwoordiging van de Christelijke Gereformeerde Kerken spreken hun diepe verdriet uit over de ontwikkelingen rond de Algemene Vergadering die door de kerkenraad van Rijnsburg is uitgeschreven. Door het vormen van ‘classes-in-opbouw’ ontstaat volgens hen een nieuwe kerkelijke structuur naast de bestaande.

Hoewel deputaten de ervaren nood erkennen, stellen zij dat het kerkrecht van de CGK geen ruimte biedt voor het opbouwen van een nieuwe kerkelijke structuur binnen hetzelfde kerkverband. Daarmee ontstaat feitelijk een nieuw kerkverband, ook al wordt dit niet zo benoemd.

Omdat geen formeel oordeel is uitgesproken dat de eenheid in belijden is verbroken, ontbreekt volgens deputaten de principiële grond voor een definitieve scheiding. De huidige ontwikkeling leidt daardoor tot kerkelijke onduidelijkheid en brengt gemeenten in loyaliteitsconflicten.

Deputaten blijven bereid tot gesprek, maar benadrukken dat alleen een generale synode bindende uitspraken kan doen voor het kerkverband.

Toelichting

Zaterdag 21 maart was een dag van groot verdriet voor de Christelijke Gereformeerde Kerken. De diepe verscheurdheid krijgt een formele bevestiging in een tweede synodale structuur. Nu nog wel zonder generale synode, maar met ‘classes-in-opbouw’, als een eerste stap in die richting. Dat betekent een afscheid van gemeenten waarmee tot nu toe een hartelijke band werd beleefd. Deputaten onderkennen de nood, waarin men zich tot deze stap gedrongen zag, en waarmee wij slechts schuldig staan voor de Heere en voor elkaar. Maar zij kunnen, in het licht van wat Schrift en belijdenis leren over de kerk van Christus, ook deze weg niet zien als de uitweg die de Heere ons wijst. Met een tweede classicale structuur ontstaat grote onduidelijkheid over bijvoorbeeld de status van een emeritaatverlening, vertrek en ontvangst van beroepen predikanten, of het examen van een kandidaat-predikant. Collega’s die soms jarenlang samenwerkten en veel van elkaar leerden, zullen elkaar niet meer ontmoeten. Nog meer kansels zullen (over en weer) gesloten worden. En het meest ernstige: tal van middengemeenten, die zich óók houden aan Schrift, belijdenis, kerkorde en synodale besluiten, zullen in een loyaliteitsconflict geraken. Zij zullen zich vroeger of later gedwongen voelen tot een keus, die zomaar tot een scheuring binnen de eigen gemeente kan leiden.

Het lastigste is overigens niet wat de Algemene Vergadering wél heeft uitgesproken, maar wat men níet heeft uitgesproken. Dat betreft het enige wat naar onze overtuiging een formeel definitief uiteengaan zou rechtvaardigen: dat er geen eenheid in belijden meer is met de Christelijke Gereformeerde Kerken die zich niet binden aan het nieuwe synodale verband. Men stelt dat het gezag van de Schrift in het geding is. Aantasting daarvan raakt inderdaad aan het fundament van de kerk. Maar de generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken heeft dat oordeel nooit geveld, en het wordt ook nu door ‘Rijnsburg’ niet onderbouwd. De Algemene Vergadering lijkt het andere deel van de kerken te accepteren als een gegeven, waarmee afspraken te maken zijn over samenwerking. Maar zolang men zich niet als deelnemer bij ‘Rijnsburg’ voegt, staat de christelijk-gereformeerde identiteit (trouw aan Schrift en belijdenis) van de andere kerken op z’n minst ter discussie. Tekenend is dat het ging om een ‘Algemene Vergadering van de Christelijke Gereformeerde Kerken’. Dit alles leidt intussen tot een diffuus spreken over het kerkverband. Ergens blijft men daarvan spreken, maar er zijn volgens ‘Rijnsburg’ daarbinnen nu twee ‘groepen’ kerken. Dit roept de vraag op: waar is daarin de kerk van Christus, van wie we juist deze weken Zijn diepe weg gedenken om ons zondige mensen te verzoenen met God en elkaar? Deputaten duidden deze ontwikkeling eerder zo dat hiermee feitelijk een nieuw kerkverband ontstaat. Wij kunnen dat ook nu niet anders zien. Ons kerkrecht geeft geen ruimte voor het opbouwen van een nieuwe kerkelijke structuur binnen hetzelfde kerkverband. De komende tijd zal daarnaast duidelijk moeten worden of er een geestelijk-kerkelijke basis kan zijn van activiteiten als de theologische opleiding en de zending, waarvan men gezamenlijke voortzetting wenst. Deputaten vertegenwoordiging blijven bereid tot gesprek, maar alleen de generale synode van Hoogeveen zal over het een en het ander bindende uitspraken kunnen doen.

Deputaten vertegenwoordiging CGK

We veroorloven ons enkele opmerkingen.

Deputaten stellen:

'Omdat geen formeel oordeel is uitgesproken dat de eenheid in belijden is verbroken, ontbreekt volgens deputaten de principiële grond voor een definitieve scheiding. De huidige ontwikkeling leidt daardoor tot kerkelijke onduidelijkheid en brengt gemeenten in loyaliteitsconflicten.'

Het lijkt naar ons gevoel alsof deputaten 'horende doof' zijn. Want hoe vaak is al niet door de 'Rijnsburgse' broeders toegelicht en duidelijk gemaakt waarom het fundamenteel gaat: om gehoorzaamheid aan het Schrift, de belijdenis, de kerkorde en besluiten die de kerken samen namen. Is de eenheid niet verbroken als aanwijsbaar en volhardend sprake is van ongehoorzaamheid daaraan? De grondslagen van de kerk zijn in geding!

Dat is niet alleen hoorbaar maar ook zichtbaar geworden. De vrouw heeft het ambt 'veroverd', staat zelfs op de kansel. Zonden tegen de scheppingsorde die de Schriftuurlijke verhouding tussen man en vrouw en het huwelijk bepaalt, worden getolereerd. Zie voor de gevolgen de artikelenserie Orde LHBTQIA op deze site. Daar gaat het dan m.n. over ontwikkelingen in de NGK maar via het samengaan in zgn. 'samenwerkingswerkingsgemeenten is er een niet te stuiten beïnvloeding van NGK in de CGK.  

Deputaten achten

'het meest ernstige: tal van middengemeenten, die zich óók houden aan Schrift, belijdenis, kerkorde en synodale besluiten, zullen in een loyaliteitsconflict geraken. Zij zullen zich vroeger of later gedwongen voelen tot een keus, die zomaar tot een scheuring binnen de eigen gemeente kan leiden.'

Een scheuring in de gemeente is erg, heel erg, we weten het uit ervaring. Maar je hoeft geen profeet te zijn: ook broeders en zusters in 'middengemeenten' zullen vroeg of laat moeten kiezen. En wat is nu erger: een 'loyaliteitsconflict' of 'Schriftconflict', d.i. kerkelijk leven in conflict met de Schrift? Christus is daar heel duidelijk over als Hij zegt:

'Denk niet dat Ik gekomen ben om vrede te brengen op de aarde; Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, maar het zwaard. Want Ik ben gekomen om tweedracht te brengen tussen een man en zijn vader, en tussen een dochter en haar moeder, en tussen een schoondochter en haar schoonmoeder; en iemands huisgenoten zullen zijn vijanden zijn. Wie vader of moeder liefheeft boven Mij, is Mij niet waard; en wie zoon of dochter liefheeft boven Mij, is Mij niet waard. En wie zijn kruis niet op zich neemt en Mij navolgt, is Mij niet waard. Wie zijn leven vindt, zal het verliezen; en wie zijn leven verliest omwille van Mij, zal het vinden.
(Mat.10:34-39)

Eerste landelijke vergadering van de 'Rijnsburg' kerken

Zaterdag 21 maart jl. vond deze vergadering plaats in Nunspeet.

Uit een kort verslag van Cvandaag (23-03-26) destilleren we de volgende gegevens:

• Er waren 55 kerken vertegenwoordigd.
• In totaal waren 145 afgevaardigden aanwezig, afkomstig uit 55 gemeenten.
• Van deze kerken waren 33 stemgerechtigd, 22 ‘waarnemer’ en 10 als ‘gast’.

Besluiten:

• Vorming van vier zogeheten ‘classes-in-opbouw’.
  Taak: ondersteuning plaatselijke kerken en besluiten nemen over kerkelijke kwesties.
• Instelling commissie vertegenwoordiging, voorzitter ds. L. A. den Butter.
  Taak: contact te onderhouden met andere CGK-kerken, waaronder 'Hoogeveen'
• Instelling commissie ondersteuning en advies, voorzitter ds. A. Fokkema.
  Taak: ondersteuning en advies plaatselijke kerken en de nieuwe classes.
  Kerkrechtdeskundige mr. P.T. Pel heeft hierin een adviserende rol.

De vergadering werd provisorisch gesloten.

Hooggeleerd onbegrip

Ook onze 'Theoloog des Vaderlands', excuus 'Theoloog der Nederlanden, prof. dr. A. Huijgen mengt zich publiek in de strijd binnen de CGK. Hij is lid van de CGK maar tegelijk ook hoogleraar dogmatiek aan de Protestantse Theologische Universiteit te Amsterdam.

In Cvandaag van 23-03-26 staat een column van hem. Die munt bepaald niet uit in liefdevolle toonzetting en begrip. We citeren er iets uit.

Eerst krijgen een verslagje van wat de professor allemaal blij beleefd heeft op 21 maart. Zo bijvoorbeeld een samenzang met de Sela-band waarbij zijn 'jongste zoon zong uit volle borst mee. Minstens twee keer zo hard als hij de Psalmen meezingt in onze CGK'.

Maar 's avonds moest hij 'diep zuchten'. Om 'Rijnsburg'. Want, we noemen wat redenen van deze CGK/PKN theoloog:

'Alle kerkrechtgeleerden behalve mr. Pel dan, die de advocaat is van de Rijnsburggroep, stellen dat Rijnsburg scheurt. Toch blijft ‘Rijnsburg’ stug spreken over ‘CGK blijven’. Brutaal noemt men zelfs de komende reguliere synode van de CGK ‘onwettig’.'

'Alle mooi klinkende woorden kunnen niet verhullen dat hier een nieuwe scheur door het lichaam van Christus getrokken wordt. 33 kerken vormen in hun ogen samen de enige ware kerk, of in ieder geval de enige ware CGK. In hun wereldbeeld dwalen de anderen. Waarin een klein kerkverband telkens nog weer verrassend kleiner kan zijn.'

'De reden van die afscheiding is niet dat de godheid van Christus wordt betwist of de Schrift geen gezag meer heeft, maar dat te veel geduld geoefend zou worden met kerken die afwijken van gemaakte afspraken. Het moest maar afgelopen zijn en er moest maar duidelijkheid komen, was de teneur van de Rijnsburgers de afgelopen tijd.'

Dáár, de duidelijkheid, blijkt prof. Huijgen het overigens dan wél mee eens te zijn:
 

'Wat mij betreft komt er inderdaad duidelijkheid. De vertegenwoordigers van de CGK (de gewone, de echte) schreven heldere taal: dit is een kerkscheuring.

Nu komt het erop aan dat degenen die een eigen weg gaan ter wille van de duidelijkheid, ook even duidelijk wegblijven van de CGK-vergadertafels waar ze nog invloed wilden hebben. Laat het curatorium van de Theologische Universiteit Apeldoorn snel afscheid nemen van de Rijnsburgse predikanten. Als het zo principieel ligt, zullen die toch zelf wel opstappen? Of zullen ze blijven zitten om nog zo lang mogelijk zo veel mogelijk hun stempel te kunnen drukken op die kerken waarmee ze toch echt niet kunnen samenleven, behalve als er wat te halen valt?'

En hij heeft óók nog 'een welgemeend advies':

'… blijf alstublieft gewoon christelijk-gereformeerd en keer u af van ‘Rijnsburg’. Dat is werkelijk principieel: De kerk scheuren is namelijk zonde, en hoe kun je verbonden zijn met de kerk van overal en altijd als je steeds de kleinste gemene deler opzoekt? Praktisch lijkt het me ook wijs: leden blijven makkelijker waar ze zijn dan dat ze met iets nieuws meegaan (daarom doet ‘Rijnsburg’ ook zo wanhopig alsof men enkel de CGK voortzet).

Het alternatief is een nieuw kerkverband dat geregeerd wordt door de harde lijn en waar plaatselijke afwijking van een landelijke afspraak snoeihard (‘duidelijk’) wordt afgestraft. Het is in feite het klimaat van het absolute dat voor een belangrijk deel de vroegere vrijgemaakte kerken bepaalde.'

Nu moeten wíj zuchten. Wat een taal! Wat een onbegrip van deze hooggeleerde nog wel in de dogmatiek, leer van de Schrift. Zou zijn bikkelharde opstelling te maken kunnen hebben met zijn overgang van de gereformeerde TUA naar de protestantse PthU waarin 'natuurlijk' het gereformeerde geloof t.a.v. de kerkelijke ambten en de scheppingsorde geen gezag heeft? En dáárom 'vasthouden aan de leer van de Schrift' als 'vrijgemaakt absolutisme' wordt weggehoond? Zó tot dit harde ongefundeerde oordeel komt dat 'Rijnsburg' een verzameling kerkscheurders is?