Deze Baäl antwoordt wél - 1
D.J. Bolt
07-02-26
Vorige week besloot ik toegang tot ChatGPT te installeren op mijn computer. Je moet toch wel bijblijven met invloedrijke ontwikkelingen in de samenleving! Want ja, het woord ChatGPT duikt overal op. Chat staat voor babbelen, kletsen, GPT voor Generative Pre-trained Transformer, kort gezegd 'een computerprogramma waarmee je 'een gesprek kunt voeren'. Je vraagt wat, 'prompt' in het Engels, en het ding antwoordt. Dat 'ding' wordt vaak 'chat robot' genoemd, afgekort 'chatbot, 'kletsding', zeg maar.
Door voortgaande software ontwikkelingen wordt die chatbot steeds 'intelligenter', gaat steeds meer informatie verwerken en zich steeds meer als een mens uiten. Ja, wordt Artificial Intelligent – AI -, dat is kunstmatig intelligent. Want het computerprogramma is zelflerend, d.w.z. kan zichzelf aanpassen op basis van nieuwe informatie en van menselijke reacties in communicatie
Interessant!
En zo installeerde ik dus ChatGPT, ontwikkeld door OpenAI, een van de vele versies chatbots. 't Is ook nog gratis ook.. Ik stelde eerst een paar simpele vragen als 'hoe lang is de slurf van een olifant' en hoeveel zandkorrels telt de aarde. Na korte tijd kreeg ik een antwoord.
Daarna wilde ik er een plaatje van maken en vroeg aan de bot dat voor mij te doen? Na wat nog wat aanlevering van extra informatie en correctie, bijvoorbeeld als taal Nederlands en niet Engels te gebruiken, kreeg ik onderstaand plaatje! Niets ervan door mijzelf getekend, alleen maar aangegeven van wat ik wilde.
Vervolgens bedacht ik ineens: ik ga mijn chatbot vragen een preek te maken, over Mattheus 1:1, een verhaal van niet langer dan 10 minuten. De bot deed zonder verdere vragen onmiddellijk wat ik vroeg, binnen seconde kreeg ik een keurig gestructureerde tekst. Om mijn verbazing te delen laat ik hier de reactie van de chatbot letterlijk volgen.
Chatgeschiedenis
Je zei:
maak een preek over Mattheus 1:1 van 10 minuten
ChatGPT zei:
Hier is een preek van ongeveer 10 minuten over Mattheüs 1:1, in verzorgd maar toegankelijk Nederlands, geschikt voor een kerkdienst of overdenking.
Preek over Mattheüs 1:1
“Het geslachtsregister van Jezus Christus, zoon van David, zoon van Abraham.”
Gemeente van onze Heer Jezus Christus,
Wie Mattheüs 1 openslaat, begint niet met een kerstverhaal, geen engelen, geen herders, geen ster. Het evangelie opent met een geslachtsregister. Voor veel lezers misschien het minst spannende deel van de Bijbel. Namen, lijsten, generaties – we slaan het makkelijk over.
Maar Mattheüs doet dit niet voor niets. En hij vat zijn hele evangelie samen in één zin:
“Het geslachtsregister van Jezus Christus, zoon van David, zoon van Abraham.”
Deze ene zin vertelt ons wie Jezus is, waar Hij vandaan komt, en wat God aan het doen is.
1. “Het geslachtsregister van Jezus Christus”
Het eerste woord is veelzeggend: geslachtsregister. In het Grieks staat hier genesis – oorsprong, begin. Hetzelfde woord dat we kennen van het boek Genesis. Mattheüs zegt eigenlijk: hier begint iets nieuws. Een nieuw begin in de geschiedenis van God met mensen. En het gaat niet om zomaar iemand, maar om Jezus Christus.
“Jezus” – God redt.
“Christus” – de Gezalfde, de Messias.
Nog vóór Jezus iets heeft gedaan, vóór Zijn geboorte wordt verteld, vóór Zijn woorden en wonderen, zegt Mattheüs al: dit is Degene door wie God redding brengt.
Opvallend is ook dat Mattheüs Jezus direct plaatst in een menselijke familiegeschiedenis. Geen mythische held, geen figuur buiten tijd en ruimte. Jezus komt in een echte familie, met echte mensen, met echte gebrokenheid. God schaamt zich niet voor die geschiedenis. Integendeel: Hij schrijft Zichzelf erin.
2. “Zoon van David”
Dan noemt Mattheüs twee namen, en hij begint met David:
“Zoon van David.”
David is de grote koning, de man naar Gods hart. Aan David had God een belofte gedaan:
“Ik zal je troon voor eeuwig bevestigen.”
Door Jezus “zoon van David” te noemen, zegt Mattheüs: deze Jezus is de beloofde Koning. Niet zomaar een leraar of profeet, maar Degene die rechtmatig koning is.
Maar we weten ook wie David was. Niet alleen een held, maar ook een man met zware zonden. Overspel. Misbruik van macht. Schuld. Dat maakt deze titel des te dieper. Jezus komt uit een koninklijke lijn, maar geen perfecte lijn. Hij komt niet om de macht van David te kopiëren, maar om die te verlossen en te herstellen. Zijn koningschap ziet er anders uit: geen kroon van goud, maar van doornen. Geen troon in Jeruzalem, maar een kruis.
En toch: Hij is werkelijk Koning.
3. “Zoon van Abraham”
Daarna gaat Mattheüs nóg verder terug:
“Zoon van Abraham.”
Abraham is de vader van het geloof. Aan hem beloofde God:
“In jou zullen alle volken van de aarde gezegend worden.”
Met deze ene verwijzing maakt Mattheüs duidelijk: Jezus is niet alleen voor Israël, maar voor de hele wereld.
In Jezus komt Gods eeuwenoude belofte tot vervulling. Wat God ooit begon met één man, Abraham, brengt Hij tot voltooiing in één Mens, Jezus Christus.
Het geloof van Abraham – vertrouwen tegen alle hoop in – vindt zijn diepste betekenis in Christus.
4. Wat zegt dit tegen ons?
Wat betekent dit ene vers voor ons vandaag?
Allereerst: God werkt door geschiedenis heen.
Wij leven vaak van moment tot moment. God denkt in generaties. Wat voor ons lang en traag voelt, is voor Hem trouw en vast.
Ten tweede: God werkt met gebroken mensen.
In het geslachtsregister dat volgt, staan overspelers, leugenaars, vreemdelingen, moreel twijfelachtige figuren. En toch loopt de rode draad door: God laat Zijn plan niet los. Misschien kijk jij naar je eigen leven of familie en denk je: hier is te veel misgegaan. Te veel scheuren. Te veel schuld. Mattheüs 1:1 zegt: God kan en wil juist dáár beginnen.
En ten slotte: Jezus staat midden in onze werkelijkheid.
Hij komt niet boven ons zweven, maar naast ons staan. Hij kent onze geschiedenis, omdat Hij er Zelf deel van is geworden.
Slot
Gemeente, Mattheüs 1:1 is geen droge inleiding. Het is een belijdenis.
Jezus is de Christus.
De beloofde Koning.
De vervulling van Gods belofte.
Het nieuwe begin.
En daarom mogen wij weten:
wat God begonnen is, zal Hij ook voltooien –
in Jezus Christus.
Amen.
Als je wilt, kan ik deze preek ook aanpassen aan een kerstdienst
- inkorten of juist uitbreiden
- herschrijven voor jeugd, catechese of leesdienst
ChatGPT kan fouten maken. Controleer belangrijke informatie. Zie cookievoorkeuren.
Tot zover de 'ChatGPT-preek'.
Er staan mooie zinnen en gedachten in dit verhaal. Tegelijk zou er ook veel over te zeggen zijn. Natuurlijk kun je in tien minuten niet een doorwrocht verhaal houden over het evangelie maar de kern ervan mag niet ontbreken, eenvoudig samengevat als 'verzoening door voldoening door Jezus Christus'. Ik heb het niet geprobeerd maar wellicht is ChatGPT op eenvoudige wijze te instrueren ook dat 'welwillend' op de een van andere manier te verwerken in het proza.
Welke wegen worden hier geopend? De afgelopen tijd hebben daarover veel vragen mij bezig gehouden. Om de achtergrond ervan duidelijk te maken probeer ik te schetsen wat deze AI-ontwikkeling zou kunnen brengen, en spits dat op dit moment toe op de prediking. Daarna hoop ik ook wat meer aandacht te geven aan de betekenis voor de mens als persoon en de samenleving.
De predikant en de preek
Een predikant zou heel wat van zijn werktijd kunnen besparen als hij gebruik zou maken van deze robot voor het maken van een gedegen preek. Een 'gedegen' preek, ja want de 'prompt' (de vraag/verzoek) voor mijn bovenstaande 'preek' was wel héél simpel. De bot geeft zelf al aan dat hij graag desgewenst aanwijzingen wil ontvangen voor nadere uitbreiding en aspecten. De chatbot moet ook worden geïnstrueerd om nog van de goede 'ligging' uit te gaan, voor ons: orthodox, gereformeerd. Bovendien kan de predikant natuurlijk ook altijd zelf nog 'met het handje' correcties en aanvullingen aanbrengen.
We fantaseren nog een stap verder. Met de huidige technische mogelijkheden is het zelfs goed mogelijk dat de predikant niet zelf, fysiek, de tekst uitspreekt, maar dat op een scherm de tekst door hem virtueel wordt uitgesproken, met een goede mimiek en passende gebaren. Nauwelijks of niet te onderscheiden van de 'levensechte' dominee. De voorbeelden op ander gebied, sociale media, zijn al voorhanden.
En in de nog wat ver(de)re toekomst, als een technische kloon van de mens kan worden gebouwd, bestuurd wordt door een 'ziel' met een kunstmatige intelligentie die de identiteit van de mens representeert…?
Preken op basis van door een chatbot gegenereerde tekst? Kan dat, mag dat? Kan het gebruik ervan gekwalificeerd worden als 'bediening van het Woord' in de eredienst? Wil en kan ik zo naar Gods Woord – dat is preken toch – luisteren? Dat zijn vragen die we onvermijdelijk zullen moeten beantwoorden.
Ik ben geen predikant en heb geen homiletiek ('predikkunde') gestudeerd. Maar misschien is er toch wel iets van te zeggen door een 'leek', een luisterende kerkganger. Bovendien, we hebben voorgangers die ons een schat aan informatie en overdenkingen hebben nagelaten waarmee we onze winst kunnen doen en antwoorden kunnen proberen te vinden.
Daar hopen we de volgende aflevering mee te beginnen.
Wordt vervolgd